Czajka

Między 5 a 11 stycznia 1929 roku grupa złożona z czterech członków Aerklubu Lwowskiego - Szczepana Grzeszczyka, Wacława Czerwińskiego, Bolesława Gałęzowskiego i Kazimierza Chorzewskiego - wybrała się na wyprawę do Bezmiechowej w celu zbadania nowych terenów szybowcowych. Ekipa zapaleńców sprawdzała tamtejsze zbocza jeżdżąc na nartach ze świecą dymną unoszoną przez latawiec Hargrave'a. Pozwoliło to ocenić zachowanie się strug powietrza nad ziemią. Dzięki uzyskanym wynikom zakwalifikowano teren Bezmiechowej jako szybowisko. Druga wyprawa do Bezmiechowej odbyła się w dniach 23 października - 4 listopada tego samego roku. Jej celem było zdobycie doświadczeń w górzystym terenie, praktyczne sprawdzenie przydatności Bezmiechowej jako szybowiska szkolnego i wyczynowego, oraz wykonanie dłuższego, propagandowego lotu żaglowego. Tym razem zabrano ze sobą szybowce CW-II (SP-001) i CW-III (SP-002) skonstruowane przez Wacława Czerwińskiego w warsztatach Związku Awiatycznego Studentów Politechniki Lwowskiej. Wyprawa została uwieńczona sukcesem: Szczepan Grzeszczyk wykonał lot żaglowy trwający 2 godziny i 10 minut. Można już było rozpocząć szkolenie szybowcowe. Uczyniono to podczas trzeciej wyprawy do Bezmiechowej (kwiecień - maj 1930) i kontynuowano podczas czwartej. Szybownictwem zainteresowały się inne ośrodki lotnicze w Polsce.

Widząc rosnącą popularność nowego sportu, Aeroklub Lwowski zwrócił się do Antoniego Kocjana z prośbą o zaprojektowanie dlań szybowca szkolnego i szkolno-przejściowego. Prace projektowe zostały wykonane zimą 1930/1931 w Warsztatach Sekcji Lotniczej KMSPW na Okęciu. Tamteż zbudowano prototyp szybowca szkolnego Czajka I, który później otrzymał rejestrację SP-008. Został on oblatany w kwietniu 1931 roku i wkrótce wziął udział w piątej wyprawie do Bezmiechowej, która odbyła się w dniach 1 - 30 maja 1931 roku. W tym samym miesiącu wzbił się w powietrze drugi egzemplarz Czajki I, oznaczony SP-009. Trzeci, mający rejestrację SP-011, był prototypem wersji szkolno-przejściowej szybowca nazwanej Czajką II. Posiadała ona obudowaną kabinę, której pokrycie przepuszczało światło słoneczne. Z tego powodu nazywano ją Czajką kabinkową lub Czajką papierówką. Również i te dwa szybowce zostały przekazane do Bezmiechowej, gdzie dotarły między 17 a 30 maja. Uczestnictwo wybudowanych w Warsztatach Sekcji Lotniczej KMSPW Czajek okazało się dla organizatorów wyprawy niemalże zbawienne, ponieważ warsztaty lwowskie nie wykonały na czas zamówionych szybowców. Dzięki tym trzem egzemplarzom udało się w Bezmiechowej wyszkolić 16 pilotów w kategorii "C".

Dobre osiągi Czajki sprawiały, że nadawała się ona doskonale do pierwszych lotów żaglowych. 2 października 1931 r., podczas szóstej wyprawy do Bezmiechowej, kpt. Franciszek Jach ustanowił na niej nowy rekord długotrwałości lotu: 3 godziny 12 minut. 7 października nieznacznie poprawił ten wynik osiągając 3 godziny i 20 minut. Wkrótce nastąpiły następne: 10 paźdzernika Mieczysław Jonikas latał przez 5 godzin i 8 minut, a 14 października Zygmunt Laskowski utrzymywał się w powietrzu na Czajce II przez 5 godzin i 56 minut.

W roku 1932, warszaty na Okęciu wykonały serię czternastu Czajek obydwu wersji. Pozwoliło to tej małej fabryczce przetrwać ciężki kryzys finansowy. Jednocześnie Antoni Kocjan opracował, na życzenie Aeroklubu Lwowskiego, nową wersję Czajki o skróconym kadłubie i o zmniejszonej rozpiętości skrzydeł. Wersja ta, oznaczona Czajka III (zwana też Czajką krótką), przeznaczona była do wykonywania lotów szkolnych. Ponieważ miała ona za dobre osiągi by być szybowcem szkolnym, zbudowano jedynie kilka egzemplarzy tej wersji. Użytkował je Aeroklub Lwowski w swoich szkołach w Bezmiechowej i w Czerwonym Kamieniu.

12 września 1932 roku, Czajka pobiła kolejny rekord, tym razem wysokości. Tego dnia mjr Bolesław Stachoń wznósł sie na niej na 470 metrów. Najlepsze wyniki lotów osiągnął na Czajce II pilot Aeroklubu Warszawskiego Tadeusz Derengowski. Uzyskał on czas lotu 7 godzin i 47 minut oraz wysokość 1500 metrów. Działo się to w Bezmiechowej w 1934 roku.

Po oddzieleniu się od DWL Warsztaty Szybowcowe Antoniego Kocjana wykonały 15 egzemplarzy Czajki II, a po przeprowadzce na Pole Mokotowskie kilka serii po 10 lub 20 szybowców. Dalsze 10 sztuk wykonane zostało przez amatorskie koła szybowcowe. Tę wersję szybowca używano w szkołach szybowcowych w Bezmiechowej, w Pińczowie i w Sokolej Górze.

Eksploatacja Czajki II wykazała zbyt małą sztywność jej konstrukcji, co uniemożliwiało wykonywanie lotów nurkowych i ciasnych krążeń ze względu na występujące wówczas drgania konstrukcji. Aby temu zaradzić, Antoni Kocjan przekonstruował swój szybowiec. Prototyp nowej wersji, oznaczonej Czajka-bis, oblatał wiosną 1936 roku w Starej Miłosnej Kazimierz Kula. W lipcu tego samego roku przeszedł on z powodzeniem badania w I.T.L.-u. Czajek-bis wyprodukowano ponad 60 egzemplarzy. Kilka sztuk zbudowano na licencji w Estonii, Finlandii, Jugosławii i Palestynie.

Warsztaty Szybowcowe w Warszawie wykonały 85 Czajek w wersjach II i bis. Łącznie szybowiec ten został wyprodukowany w ilości około 120 sztuk.

Parametr	Czajka I	Czajka II	Czajka III	Czajka-bis
Rozpiętość skrzydeł	11,28 m	11,28 m	9,4 m	11,3 m
Długość	6,0 m	6,0 m	5,65 m	—
Wysokość	1,68 m	1,68 m	—	—
Powierzchnia nośna	15,53 m²	15,63 m²	13,3 m²	—
Wydłużenie	8,2	8,2	6,6	—
Masa własna	92 kg	94 kg	85 kg	95 kg
Masa użyteczna	68 kg	68 kg	—	75 kg
Masa całkowita	168 kg	162 kg	153 kg	170 kg
Prędkość minimalna	37 km/h	37,8 km/h	42 km/h	39 km/h
Doskonałość	11,5	13,5	10,5	13,5
Opadanie minimalne	1,02 m/s	0,95 m/s	1,2 m/s	0,99 m/s
Obciążenie powierzchni	10,3 kg/m²	10,4 kg/m²	11,5 kg/m²	—
Współcz. obciąż. dopuszcz.	4,1	4,1	—	5,9
Współcz. obciąż. niszcz.	7	7	—	10

← Powrót do listy konstrukcji